In augustus 1766 werd de Amersfoortse Lutherse Kerk verrijkt met een orgel. Uit beschrijvingen van 1760 blijkt dat er voordien in de stad Amersfoort ten minste twee kerkorgels aanwezig waren, een in de Grote of St. Joriskerk en een in de Kleine of Onze Lieve Vrouwekerk. Het orgel van de Joriskerk stamde in aanleg nog uit het midden van de 16e eeuw en was in de jaren 1634-38 ingrijpend vernieuwd. Het werd in 1845 vervangen door het imposante Naber-orgel dat thans nog de kerk siert. Het orgel van de Kleine Kerk, gebouwd in 1573, ging helaas verloren bij de explosie die in 1787 de kerk verwoestte. Wat dus in 1766 de jongste loot aan de Amersfoortse orgelstam was, is sinds 1845 het oudste orgel van de Keistad.

Het instrument werd gebouwd door de fameuze Utrechtse orgelmaker Johann Heinrich Hartmann Bätz (1709-1770), grondlegger van een belangrijk familiebedrijf dat van 1739 tot 1902 heeft bestaan. Bätz bouwde een orgel met 9 registers op één manuaal (handklavier) en een daaraan aangehangen pedaal (voetklavier). Zijn zoon Gideon Thomas Bätz voegde in 1796 nog een register (de Dulciaan 8') toe. In 1873 breidde de firma J. Bätz & Co het orgel uit met een tweede manuaal. Het pijpwerk daarvoor werd opgesteld in een aparte kast achter het bestaande orgel. Zo ontstond een uniek 'dubbel-orgel' van 13 registers, met een 'divisie' uit 1766 en een uit 1873. De divisie uit 1766 (met ook het pedaalklavier en de blaasbalgen) bleef grotendeels gaaf bewaard, het werk uit 1873 is zelfs nog volledig 'authentiek'. Het orgel is dan ook een rijksmonument van de hoogste categorie en het geniet landelijke bekendheid.

Thans is het instrument echter zeer dringend aan restauratie toe. Met het nodige kunst- en vliegwerk is het nu nog net bespeelbaar. Dat dit kostelijke orgel in zijn luister uit 1873 hersteld moet worden, moge duidelijk zijn. De kosten daarvan zijn begroot op  €175.000.

De daartoe, onder auspiciën van de Protestantse Gemeente Amersfoort, opgerichte Stichting Bätzorgel Amersfoort (website: www.stichtingbatzorgelamersfoort.nl) wil de financiële middelen voor een restauratie bijeen brengen. Deze stichting, met een culturele Anbi-status, is zeer dankbaar voor iedere financiële bijdrage en heeft bovendien de mogelijkheid geschapen om pijpen of zelfs een heel register te 'adopteren'. Op de website van de stichting is te lezen hoe u de restauratie financieel kunt ondersteunen.

U bent natuurlijk ook van harte welkom bij de vele activiteiten in de Lutherse Kerk (Langestraat 61; zie de website www.luthersekerkamersfoort.nl). Het orgel speelt daarin – zolang dat nog kan – een belangrijke rol.

In 2016 bestaat het orgel 250 jaar. Wij hopen dan de toekomst van deze parel aan de Amersfoortse muziekkroon veilig te hebben gesteld.

Projectbegroting en dekkingsplan voor de restauratie

Uitgaven (alle bedragen inclusief BTW)

Offerte orgelbouwer 116.740
Reis- en verblijfkosten orgelbouwer  5.370
Loon- en prijsstijgingen in de restauratieperiode 3.660
Onvoorziene kosten restauratie (meerwerk orgelbouwer) 6.050
Honorarium orgeladviseur 6.020
Onkosten orgeladviseur  2.410
Schilderwerk 20.000
Elektriciteit  3.000
Bouwkundige voorzieningen 5.000
Publiciteit, fondsenwerving en onkosten stichtingsbestuur ____  6.750
   
TOTAAL  175.000

 

Inkomsten

Eigen bijdrage Protestantse Gemeente Amersfoort   50.000
Giften particulieren en bedrijven 15.000
Bijdragen van fondsen ___110.000
   
TOTAAL 175.000